هوش مصنوعی؛ پیشران تحول در بهداشت دام، سلامت عمومی و مدیریت بحرانهای دامی و نقشی که نشست ملی امنیت غذایی در نوسازی دامپزشکی ایران ایفا میکند
در آستانه برگزاری «اولین نشست ملی هوش مصنوعی در دامپزشکی، دامپروری و شیلات و نقش آن در امنیت غذایی، پدافند غیرعامل و توسعه پایدار»
دکتر رفیعیپور، رییس سازمان دامپزشکی کشور، در گفتوگوی ویژه با رسانهها، ضمن تشریح ضرورت تحول دامپزشکی ایران بر اساس استانداردهای بینالمللی و الزامات برنامه هفتم توسعه، نقش هوش مصنوعی را در آینده امنیت غذایی کشور تحلیل کرد.
دامپزشکی؛ ستون پنهان اما حیاتی امنیت غذایی و سلامت جامعه دکتر رفیعیپور گفت:
«دام فقط یک منبع پروتئین نیست؛ دامبخش، ستون حیاتی و بیصدای امنیت غذایی، سلامت عمومی و اقتصاد ملی است. 80 درصد بیماریهای نوپدید و بازپدید دنیا—از جمله آنفلوآنزای فوقحاد پرندگان، تب کریمه–کنگو و کرونا—ریشه مشترک انسان و دام دارند. بنابراین سلامت جامعه وابسته به سلامت دام است.»
او افزود: «هرگونه شیوع بیماری دامی یک بحران بالقوه اقتصادی است که میتواند بازار، صادرات، تولید داخل و زنجیره تأمین را دچار شوک کند. دامپزشکی امروز دیگر رویکرد واکنشی ندارد؛ ما باید آیندهنگر باشیم
آغاز مسیر جدید حکمرانی دامپزشکی ایران ، مطابق تکالیف برنامه هفتم توسعه رئیس سازمان دامپزشکی تصریح کرد:
«برنامه هفتم توسعه و ابلاغیه سازمان اداری و استخدامی، نقطه آغاز یک تحول عمیق در حکمرانی دامپزشکی ایران است؛ تحولی که باید بر پایه چابکسازی، حذف موازیکاریها، ارتقای بهرهوری و تکیه بر فناوریهای هوشمند انجام شود.»
طبق الزامات برنامه هفتم: سالانه ۵ درصد بهبود بهرهوری و کاهش ساختاری – نوسازی حکمرانی بر پایه داده – منطقیسازی وظایف مشترک با سایر نهادها – حرکت به سمت استانداردهای جهانی «سازمان دامپزشکی با قدرت وارد این مسیر شده و ساختار جدید سازمان در حال تدوین است.»
تطبیق ساختار دامپزشکی ایران با استانداردهای بینالمللی 2025–2026 او تأکید کرد: «برای حضور در اقتصاد جهانی غذا، باید ساختار دامپزشکی ایران با استانداردهای WOAH، WTO، IPPC و ISO بازطراحی شود. این الزامات تنها انتخاب نیستند؛ شرط بقا و پیشرفت کشور هستند.»
استانداردهای مرجع:
- WOAH Terrestrial Code 2024–2025
- WTO–SPS Measures 2024
- IPPC–ISPM Standards
- ISO Food Safety Standards
چالشها و خلأهای ساختاری که AI میتواند حل کند
دکتر رفیعیپور در تشریح نقاط ضعف موجود گفت:
چالشها و خلأها
- ۱) نبود سامانه پایش یکپارچه بیماریها ، تاخیر در گزارشدهی و ناهماهنگی دادهها باعث گسترش بیماری میشود. هوش مصنوعی میتواند نقشه لحظهای بیماری و هشدار زودهنگام ارائه دهد.
- ۲) کمبود داده استاندارد از واحدهای تولید و زنجیره دامی گزارشهای کاغذی، اختلاف آمار و نبود داشبورد ملی از مشکلات فعلی است. AI میتواند دادههای ملی را یکپارچه، تحلیل و برای تصمیمسازی آماده کند.
- ۳) ضعف در ردیابی محصولات دامی (Traceability) تا زمانی که دام، طیور و آبزیان قابل ردیابی نباشند، سلامت تضمین نمیشود. AI و بلاکچین قادر به ایجاد ردیابی شفاف و جلوگیری از قاچاق خواهند بود.
- ۴) توان پایین تشخیص سریع و پیشبینی رفتار بیماریها روشهای آزمایشگاهی کافی نیستند. AI قادر است الگوهای بیماری را از تصویر، ویدئو و رفتار گله پیشبینی کند.
- ۵. ضرورت علوم بینرشتهای برای دامپزشکی نوین وی ادامه داد:«اجرای استانداردهای جدید بدون علوم نوین امکانپذیر نیست. دامپزشکی آینده، یک سیستم پیچیده، دادهمحور و بینرشتهای است.»
علوم ضروری:
انفورماتیک سلامت دام- بیوانفورماتیک – بیوتکنولوژی – انرژی هستهای در تشخیص – Biosafety & Biosecurity – هوش مصنوعی – تحلیل ریسک مبتنی بر AI
تدوین نقشه راه جامع دامپزشکی ایران (Roadmap 2025–2026) این نقشه راه شامل:
- بازطراحی ساختار کل سازمان
- تعیین شایستگیهای تخصصی کارکنان
- یکپارچهسازی وظایف تداخلدار با سایر نهادها
- ایجاد معاونت Feed & Food Safety
- ایجاد معاونت تحول دیجیتال و هوش مصنوعی
- طراحی نظام نوین ارزیابی انطباق
- مشارکت گسترده شرکتهای دانشبنیان، آزمایشگاههای همکار و دانشگاهها
نقش نشست ملی هوش مصنوعی در امنیت غذایی دکتر رفیعیپور این نشست را «فرصتی تاریخی» دانست:
«این نشست فقط یک رویداد علمی نیست؛ نقطه آغاز نوسازی دامپزشکی کشور است. دسترسی به فناوری هوشمند، یعنی کاهش تلفات، افزایش بهرهوری، مدیریت بحرانهای دامی و تقویت امنیت غذایی.»
اهداف دامپزشکی در نشست:
- 1. طراحی نقشه ملی هوش مصنوعی در سلامت دام
- 2. ایجاد سامانه پایش لحظهای بیماریها
- 3. هوشمندسازی نظارت بر کشتارگاهها
- 4. ایجاد ردیابی دیجیتال محصولات
- 5. توسعه همکاری با شرکتهای دانشبنیان و دانشگاهها
طراحی نقشه راه جامع ساختاری و فنی سازمان دامپزشکی (Roadmap 2025–2026)
وی گفت: «تیمهای تخصصی سازمان با حضور کارشناسان ملی، دانشگاهها، متخصصان بینرشتهای و بخش خصوصی، در حال تدوین بزرگترین نقشه راه تحول دامپزشکی کشور هستند.»
این نقشه راه شامل:
▪ بازطراحی ساختار سازمان (بر اساس ماده ۲۹ قانون مدیریت خدمات کشوری)
▪ تعیین شایستگیهای تخصصی مشاغل (براساس WOAH Chapter 3.4)
▪ یکپارچهسازی وظایف تداخلدار (با معاونت امور دام و حفظ نباتات، مطابق اسناد SPS–IPPC)
▪ ایجاد «معاونت Feed & Food Safety» (برای کنترل خوراک دام و ریسکهای وارداتی)
▪ ایجاد «معاونت تحول دیجیتال و هوش مصنوعی» (برای سامانه پایش لحظهای، پیشبینی بیماریها، ردیابی QR-Blockchain)
▪ طراحی نظام ارزیابی انطباق نوین )
▪ فعالسازی شرکتهای خصوصی، عامل چهارم و مشاور مادر (مطابق سیاستهای اصل ۴۴ و برنامه هفتم)
مشارکت بخش خصوصی، دانشگاهها و تنظیمکنندگان مقررات
رئیس سازمان تاکید کرد: «اصلاح ساختار دامپزشکی بدون مشارکت شرکتهای خصوصی دارای صلاحیت، دانشگاهها، نهادهای تنظیمگر و استانداردساز، امکانپذیر نیست.»
جمعبندی رئیس سازمان: سال ۱۴۰۵ آغاز معماری جدید دامپزشکی ایران
«۱۴۰۵ سال آغاز عصر جدید دامپزشکی ایران است؛ عصری مبتنی بر داده، استانداردهای جهانی، فناوری هوشمند و تعامل گسترده با بخش خصوصی.
تحول دامپزشکی فقط یک ضرورت فنی نیست؛ شرط حفظ سلامت جامعه و امنیت غذایی ایران است.»
نتیجه گیری
در پایان، دکتر رفیعیپور گفت:
«امسال (۱۴۰۵) سال پایهگذاری معماری جدید دامپزشکی ایران است؛ معماریای مبتنی بر داده، فناوریهای هوشمند، استانداردهای جهانی و همکاری گسترده با بخش خصوصی.»
«اگر امروز از فناوری هوشمند استفاده نکنیم، فردا با بحرانهایی مواجه میشویم که هزینههای آن چندین برابر خواهد بود.»
او افزود: «نشست ملی پیش رو، آغاز یک حرکت بزرگ برای مدرنسازی دامپزشکی و تقویت امنیت غذایی ایران است. از همه متخصصان، مدیران، دانشگاهیان و فعالان صنعت دعوت میکنم در این رویداد ملی حضور فعال داشته باشند.»
«سلامت دام، سلامت جامعه است. دامپزشکی بخش جداییناپذیر از زندگی، سفره و امنیت غذایی مردم است.»
«ما با اجرای این مسیر، دامپزشکی کشور را از ساختارهای دهه ۷۰ و ۸۰ خارج کرده و وارد استانداردهای ۲۰۲۵–۲۰۲۶ خواهیم کرد؛ این یک تحول واقعی است
